غلظت مولي
بيشتر واکنشهاي شيميايي در محلولها و بخصوص محلولهاي آبي صورت مي گيرند. استوکيومتري واکنشها بر حسب مول تفسير مي شود. بنابر اين در محاسبه هاي استوکيومتري محلولها از «غلظت مولي» استفاده مي کنيم.
غلظت یک محلول بیانگر مقدار ماده حل شونده در مقدار معینی از حلال یا محلول است .
غلظت مولي يا مولاريته عبارت است از تعداد مولهاي حل شده از يک ماده در ليتر محلول.
|
n ® تعداد مولهاي حل شده |
= |
M غلظت مولي |
|
v ® حجم بر حسب ليتر |
توجه کنید که بنا به تعریف غلظت مولي يا مولاريته که عبارت است از تعداد مولهاي حل شده از يک ماده در ليتر محلول. این بدین معنی است که کل حجم حلال و حل شونده یک لیتر می باشند . نباید چنین تصور شود که حجم حلال ( آب ) مصرفی یک لیتر می باشد .
محلول ها از دو جزء تشکیل شده اند : 1- ماده حل شونده 2- حلال . اگر در محلولی ، حلال آب باشد ، آن محلول را محلول آبی می نامند .
شایان گفتن است که بسیاری از واکنش های زیست شیمیایی مانند فرایندهایی که در بدن خود ما صورت می گیرند ، در محلول ها انجام می شوند . در صنعت و آزمایشگاه نیز معمولاٌ ابتدا واکنش دهنده ها را در یک حلال مناسب حل می کنند و سپس محلول های به دست آمده را به هم می افزایند .
مثال : براي تهيه ml500 محلول KMnO4 با مولاريته ۰۲/. چند گرم از ماده حل شده لازم است ؟
KMnO4158 = g mol-1
|
= 0/01 mol KMnO4 |
0/02 mol KMnO4 |
X |
mol KMnO4 = 500 ml محلول |
|
1000 ml محلول |
|
=1/58 gKmno4 |
158 g Kmno4 |
× |
g KMno4 = 0/01 mol |
|
1 mol Kmno4 |
محاسبه هاي استوکيومتري در واکنشهاي انجام شده با غلظت معين ، با استفاده از رابطه ي حجم – غلظت ، تعداد مول واکنش دهنده ها محاسبه مي شود و با استفاده از نسبتهاي مولي در معادله ي موازنه شده واکنش تعداد مول فرآورده ها محاسبه مي شود.
مثال : چه حجمي از گاز H2S در شرايط STP مي تواند از واکنش K2S اضافي با L ۱/۶۵ محلول HCL ۰/۵۵۲ مولار بدست آيد؟
۲HCL (aq) + K2S (ag) ® H2S (g) + 2KCl(ag)
n = M.V
nHCL(aq) = 1/65 L * 0/552 mol/l = 0/911 mol HCL
|
=0.455 mol H2S |
1 mol H2S |
× |
mol H2S = 0.911mol HCL |
|
2 mol HCL |
|
= 10.2L |
22.4L H2S |
L H2 S = 0/4555 mol H2S × |
|
1mol H2S |
محلول سازی
برای تهیه یک محلول با غلظت مولی معین در آزمایشگاه ؛ بنا بر مراحل زیر عمل می کنیم :
1- بر اساس محاسبه ، جرم مورد نیاز از ماده ی حل شونده را تعیین و به وسیله ترازو وزن می کنیم .
2- مادهی حل شونده را در مقدار کمی آب مقطر حل می کنیم .
3- محلول بدست آمده از مرحله 2 را به بالون حجمیمناسب منتقل می کنیم و کمی آب مقطر به آن می افزاییم .
4- بالون را تکان می دهیم تا ماده ی حل شونده به طور کامل در آب حل شود .
5- حجم محلول درون بالون را با آب مقطر به حجم مورد نظر می رسانیم .
مثال :آب دریا دارای 28 گرم NaCl در یک لیتر می باشد . مولاریته سدیم کلرید در آب دریا چقدر می باشد ؟
n= M.V M= n/V (x) (1.00 L) = 28.0 g / 58.45 g mol¯1; x = 0.479 M
مثال : وزن H2SO4 (برحسب گرم ) برای ساختن 750 میلی لیتر محلول 2 مولار چقدر است ؟
(2.00 mol L¯1) (0.7500 L) = x / 98.08 g mol¯1, X= 147.12g
مثال : چگونه می توان 500 میلی لیترمحلول سدیم کلرید 2 مولار تهیه کرد ؟ توضیح دهید .
پاسخ : ابتدا جرم ماده حل شونده را محاسبه می کنیم .
|
= 58.5 g NaCl |
58.5 g NaCl |
X |
2mol NaCl |
X |
1L |
500ml X |
gNaCl = |
|
1 mol NaCl |
1l |
1000ml |
سپس 5/58 گرم سدیم کلرید را در مقداری آب مقطر حل و محلول حاصل را به یک بالون حجمی 500 میلی لیتری منتقل می کنیم . حجم محلول را با افزودن آب مقطر به خط نشانه ی بالون می رسانیم .
براي تهيه محلولهاي رقيق مي توان از رقيق کردن محلولهاي غليظ تر استفاده کرد.
1- ابتدا با استفاده از غلظت و حجم محلول رقیق ، تعداد مول ماده ی حل شونده ی مورد نیاز را حساب می کنیم . با توجه به تعداد مول ماده ی حل شونده و غلظت محلول غلیظ تر ، حجم مورد نیاز از این محلول را به دست می آوریم .
|
غلیظV X غلیظM |
= |
رقیقV X رقیقM |
n= |
توجه کنید که در این رابطه ، واحد حجم ها(V) باید یکسان باشد ، یعنی هر دو برحسب L یا ml باشد .
2- با استفاده از پی پت حبابدار ، حجم مورد نیاز از محلول غلیط را برداشته ، درون یک بالون حجمی مناسب می ریزیم .
3- محلول غلیظ موجود در بالون را با آب مقطر به حجم می رسانیم .
مثال : چگونه می توان 250 میلی لیتر محلول پتاسیم برمید 5/0 مولار را از محلول غلیظ 5 مولار آن تهیه کرد ؟ توضیح دهید .
پاسخ : ابتدا تعداد مول های لازم از KBr را حساب می کنیم
|
= 0.125 mol KBr |
0.5molKBr |
X |
محلول 250ml |
Mol KBr= |
|
1000ml |
باید حجمی از محلول غلیظ برداریم که حاوی 125/0 مول پتاسیم برمید باشد . بنابر این ،
|
= 0.025 L=25ml |
1L |
X |
0.125 mol KBr |
حجم محلول(L)= |
|
5mol |
سپس 25 میلی لیتر از محلول غلیظ را با پی پت حبابدار به بالون حجمی 250 میلی لیتری منتقل کرده ، محلول را با افزودن آب مقطر به حجم می رسانیم .
مثال : 100 میلی لیتر محلول سولفوریک اسید 4/0 مولار موجود است . به این محلول ، 700 میلی لیتر آب اضافه می کنیم . غلظت مولی محلول جدید را حساب کنید .
|
غلیظV X غلیظM |
= |
رقیقV X رقیقM |
|
0.4mol.L-1 X 100ml |
= |
X(700+100ml) رقیقM |
Mol.L-105/0=رقیقM