فشار خون بالا يکي از شايع ترين بيماري ها در غرب و به نوعي در کل دنياي امروز است. گمان مي رود از هر چهار فرد بالغ يک نفر فشار خون بالاي متوسط و از هر 13 نفر يک نفر فشار خون خيلي بالا دارد. اگرچه بسياري از مردم تصور مي کنند فشار خون بالا، بيماري مهمي نيست، اما در صورت درمان نکردن به عواقب وخيم پزشکي منجر مي شود. تحقيقات نشان داده است ناتواني در درمان فشار خون بالا سبب بروز سکته مي شود. فشار خون بالا همچنين فرد را در معرض خطر ابتلا به آنژين صدري (حملات قلبي)، نارسايي قلبي و آسيب کليوي قرار مي دهد. در افرادي که ديابت (افزايش قند خون) دارند، فشار خون بالا باعث بروز مشکلات چشمي جدي شده که ممکن است به کوري منجر شود. حسب تعريف، فشار خون نيروي وارد شده بر ديواره سرخرگ ها ناشي از تخليه خون از قلب به درون شبکه وسيع سرخرگ ها و سياهرگ ها و ميليون ها مويرگ است. در بدن سالم، ديواره عروق خوني قابليت انعطاف دارد و هيچ مانعي در مسير جريان خون وجود ندارد، به طوري که جريان خون به طور مداوم در سراسر بدن حرکت مي کند و خون اکسيژن دار سرشار از مواد غذايي را به سلول ها مي رساند و مواد زائد و دي اکسيد کربن را از دور خارج مي کند. وقتي ديواره عروق تحت تاثير شرايط نامطلوب قرار مي گيرد، قابليت انعطاف خود را از دست مي دهد و جريان خون دچار مشکل مي شود، در نتيجه قلب مجبور است بيشتر تلاش کند تا خون را به بدن برساند. توجه، مشکل در اينجاست که افزايش فشار خون ممکن است بدون علامت باشد. فکر نکنيد در صورت داشتن فشار خون بالا حتماً بايد سردرد داشت يا دچار خون دماغ شد. مهم است همه بدانند که بايد به طور مرتب فشار خون خود را بررسي کنند تا در صورت افزايش، با استفاده از داروهاي کاهنده فشار خون درمان شود. امروزه با توجه به فهم اثرات سوء فشار خون بالا روي قلب و کليه، درمان اين بيماري بيشتر صورت مي گيرد. اگر مبتلا به فشار خون (هيپرتانسيون) هستيد، بدانيد راه هاي ساده، موثر و منحصر به فردي براي درمان آن وجود دارد. هر قدر فهم ما در خصوص چگونگي و سبک زندگي روي سلامتي زيادتر مي شود، بيماران توانايي بيشتري در خودياري براي درمان فشار خون بالا پيدا مي کنند. نکات ساده يي مانند چه غذاها و نوشيدني هايي بخوريم، سيگار يا قليان نکشيم و چگونه از استرس دوري کنيم، به مقدار زيادي در کنترل فشار خون بالا موثرند. در موارد خفيف بيماري، رعايت معيارهاي ذکرشده باعث پايين آمدن فشار خون بدون نياز به دارو خواهد شد. حتي اگر براي درمان فشار خون بالا (هيپرتانسيون) به دارو نياز داشته باشيد، رعايت موارد فوق الذکر در رابطه با کنترل بيماري به شما کمک کرده و احساس موثر بودن درمان را القا مي کند.

فشار خون چيست

قلب از طريق رگ هاي بزرگي که سرخرگ ناميده مي شوند، خون را به سراسر بدن فرستاده، اکسيژن و مواد غذايي مورد نياز مغز و ديگر سلول هاي بدن را تامين مي کند. فشار خون سرخرگ ها به وسيله ميزان تلاش قلب و سلامتي عروق خوني مشخص مي شود. فشار خون بالا يا هيپرتانسيون زماني رخ مي دهد که اين فشار افزايش يابد.

ميزان طبيعي فشار خون چقدر است

فشار خون طبيعي اغلب متغير است. ميزان فشار خون از فردي به فرد ديگر تغيير کرده و در هر فرد طي روز به طور طبيعي بر اساس کار قلب بالا يا پايين مي رود. با افزايش سن فشار خون به آرامي بالا مي رود. در يک فرد جوان طبيعي، متوسط فشار خون حدود 80/120 است. به طور ايده آل فشار خون بايد زير 85/140 باشد، اگر فشار خون به طور مداوم از اين ميزان بالاتر رفت و مثلاً به 90/160 رسيد، نيازمند درمان است.

آيا فشار خون بالا بيماري است

فشار خون بالا به تنهايي يک ناخوشي نيست. در حقيقت بيشتر افرادي که فشار خون شان بالاست احساس خوبي دارند و فاقد علامت هستند. به هر حال درمان فشار خون بالا مهم است زيرا اگر فشار خون براي يک مدت طولاني بالا بماند به رگ هاي خوني آسيب مي رساند و منجر به بروز مشکلات جدي مانند اختلالات بينايي، تصلب شرايين، حمله قلبي، سکته و نارسايي قلبي و کليوي مي شود.

اندازه گيري فشار خون

- براي گرفتن صحيح فشار خون بازو بايد عريان باشد، لذا در موقع اندازه گيري فشار خون لباس راحتي بپوشيد که آستين آن به راحتي بالا رود.

- قاعدتاً بين بازوي راست و چپ اختلاف فشاري وجود ندارد.

- زماني که بازوبند يا کاف (کيسه قابل باد شدن) فشارسنج را دور بازويتان مي بندند، خود را شل کرده و نفس بکشيد.

- قبل از اندازه گيري فشار خون، چاي، قهوه يا هر نوع نوشابه حاوي کولا ننوشيد.

- يک تا دو ساعت قبل از اندازه گيري فشار خون، سيگار يا مواد حاوي نيکوتين مصرف نکنيد.

شيوه اندازه گيري فشار خون

1- بازوبند يا کافي که دور بازويتان بسته مي شود، توسط معاينه گر باد مي شود و موقتاً جريان خون را قطع مي کند و صداي نبض از طريق گوشي قرار داده شده روي بازويتان شنيده مي شود.

2- وقتي فشار بازوبند به آهستگي کاهش مي يابد، خون جريان پيدا کرده و معاينه گر ضربه يي را مي شنود. اولين صداي شنيده شده را سيستول مي نامند.

3- وقتي که قلب در بين دو ضربه استراحت مي کند، ستون جيوه پايين آمده و صداي جريان خون به وضوح شنيده نمي شود، زماني که صدا کاملاً قطع شد، اندازه دوم يا فشار دياستوليک ثبت مي شود.

قرائت فشار خون

قرائت فشار خون به دو صورت است؛ مي نويسيم 80/120 مي خوانيم «120 روي 80». صورت کسر زماني است که قلب منقبض شده و فشار سيستولي ناميده مي شود و مخرج کسر يعني قلب در حال استراحت است و فشار دياستولي ناميده مي شود.

فشار سيستولي؛ حداکثر فشار عروق خوني، زماني است که قلب منقبض مي شود و خون به داخل سرخرگ ها رانده مي شود. وقتي اولين صداي ضربان قلب شنيده مي شود، فشار سيستولي اندازه گيري مي شود که منعکس کننده کار قلب است و مي تواند وابسته به فعاليت فرد باشد. در يک شخص سالم فشار سيستولي در حالت نرمال بين 120تا140 ميليمتر جيوه است.

فشار دياستولي؛ پايين ترين فشار عروق خوني، زماني است که قلب در حال استراحت است و با خون پر مي شود. در يک شخص سالم فشار دياستول 80 ميليمتر جيوه است. به طور کلي پزشکان ترجيح مي دهند اين فشار بالاتر از 85 نرود، گرچه در بعضي شرايط تا 90 ميليمتر جيوه نيز قابل قبول است.

ترس از پزشک

اضطراب باعث بالا رفتن فشار خون مي شود، بنابراين مهم است که شخص قبل از گرفتن فشار خون آرام باشد. فشار خون بعضي افراد با ديدن پزشک بالا مي رود، که به اين حالت فشار خون «روپوش سفيد» يا «مطبي» گفته مي شود. هنوز علت اين مساله به درستي شناخته نشده است. مشخص شده است بعضي از مردم وقتي به پزشک مراجعه مي کنند از ترس تشخيص نگران کننده، دچار اضطراب شده و اين اضطراب به تنهايي باعث بالا رفتن فشار خون مي شود.

پزشک به دنبال چيست

فشار خون بالا يا هيپرتانسيون به وسيله هر دو فشار سيستولي و دياستولي تشخيص داده مي شود. معمولاً اگر فشار سيستولي بالا رود فشار دياستولي نيز بالا مي رود و بالعکس. اعتقاد بر اين است که بالا رفتن فشار دياستولي مهم تر از بالا رفتن فشار خون دياستولي است، زيرا علامتي از سفتي و تنگي سرخرگ هاي کوچک و متوسط است. هيپرتانسيون به اشکال زير است؛

- فشار سيستولي 140 يا بالاتر

- فشار دياستولي 90 يا بالاتر

- هم فشار سيستولي و هم فشار دياستولي بالا باشند.

کنترل فشار خون در منزل

گاهي اوقات پزشک به خصوص زماني که براي اولين بار براي شما دارو تجويز مي کند، به شما پيشنهاد مي کند فشار خود را در منزل کنترل کنيد تا اطلاعاتي در رابطه با پاسخ به درمان به وي بدهيد. در اين موارد مي توانيد فشار خون تان را روزانه يا حتي چند بار در روز بررسي کنيد.

بايدها و نبايدها؛ اگر تصميم به خريد و استفاده از فشارسنج داريد، به دنبال کسي باشيد که به دقت به شما آموزش دهد و اگر در رابطه با استفاده صحيح از آن شک داريد از پزشک يا فرد مطلعي کمک بخواهيد. بالاخره به ياد داشته باشيد يک بار بالا بودن فشار خون مهم نيست بلکه بالا بودن فشار خون در يک دوره از زمان مهم است. براي به دست آوردن تصوير طولاني مدت از فشار خون تان بايد هر روز در يک زمان مشخص و در شرايط يکسان فشار خون را اندازه گيري کنيد. براي اجتناب از قرائت نادرست فشار خون، زماني را انتخاب کنيد که آرام هستيد. (5 دقيقه استراحت قبل از اندازه گيري مفيد است.)

براي نتيجه گيري بهتر به موارد ذيل توجه کنيد؛


 


- يک زمان به خصوص از روز (خواه صبح يا شب) فشار خون را اندازه بگيريد.

- تا نيم ساعت بعد از مصرف قهوه يا کشيدن سيگار صبر کنيد، زيرا کافئين و نيکوتين به طور موقت فشار خون را بالا مي برند.

- آرام نشسته و چند دقيقه با آرامش نفس بکشيد.

- زماني که فشار خون مي گيريد بازوبند را در سطح قلب قرار دهيد.

تشخيص هيپرتانسيون

چون فشار خون بالا معمولاً بدون علامت است، براي آگاهي از وضعيت فشار خون لازم است به طور منظم بررسي شويد. چون فشار خون با افزايش سن تمايل به بالا رفتن دارد، اين مساله اهميت بيشتري پيدا مي کند. فواصل بررسي براساس سطح سلامتي و نظرات پزشک متفاوت خواهد بود.

چه کساني دچار فشار خون بالا مي شوند

اينکه چرا بعضي از ما بيش از ديگران، فشار خون بالا داريم کاملاً مشخص نشده است، اما عوامل قطعي خطر شناخته شده اند.

نژاد؛ بعضي نژادها مانند سياهپوستان بيشتر از ديگران در معرض خطر ابتلا به فشار خون بالا هستند که ممکن است تا حدودي به روش دفع نمک بدن وابسته باشد.

سن؛ فشار خون به طور ثابت از 20 تا 40 سالگي افزايش مي يابد و بعد از آن تمايل دارد که با سرعت بيشتري بالا رود.

جنس؛ در دهه هاي دوم و سوم زندگي فشار خون زنان مختصري پايين تر از فشار خون مردان است. اما در اثر تغييرات هورموني (به طور مثال در حاملگي يا مصرف قرص هاي ضدبارداري) ممکن است شرايط تغيير کند. همين مورد در زناني که هورمون جايگزين (استروژن) مصرف مي کنند، صحت دارد.

شرح حال خانوادگي؛ اگر يکي از والدين يا هر دو فشار خون بالا داشته باشند، خطر ابتلا به اين بيماري دو برابر مي شود.

وزن اضافي؛ چاقي علامت خطري براي فشار خون بالا است. وزن بالا سبب فشار روي قلب مي شود.

رژيم غذايي؛ يک رژيم پر از چربي و نمک، فاقد کلسيم و منيزيم و فسفر باعث بالا رفتن فشار خون مي شود. از خوردن غذاهاي بسته بندي شده (کنسروي) خودداري کنيد و ميوه و سبزيجات بيشتر بخوريد.

استرس؛ نقشي که اضطراب در به وجود آوردن فشار خون بالا ايفا مي کند، هنوز نامشخص است. به هر حال کساني که فشار خون شان در موقعيت هاي استرس زا بالا مي رود (به اين افراد آتشي مزاج مي گويند) بيشتر در معرض افزايش فشار خون بالا هستند.

سيگار؛ سيگاري ها بيش از افراد غيرسيگاري فشار خون بالا دارند. نيکوتين عروق را تنگ مي کند.

بيماري ها؛ تعدادي از بيماري ها و بسياري از اختلالات هورموني فشار خون بالا ايجاد مي کند. افراد ديابتي به دليل اختلالات طبي بيشتر در معرض خطر ابتلا به سکته و مشکلات قلبي و کليوي قرار دارند. خطر اين عوارض زماني که شخص دچار فشار خون بالا يا هيپرتانسيون است، بيشتر مي شود.

اثرات فشار خون بالا روي بدن

بعضي از پزشکان فشار خون بالا را «قاتل آرام» مي نامند، زيرا به آهستگي و با علائم کم يا بدون علامت به قلب، عروق خوني، کليه و ديگر اعضا آسيب مي رساند. در حقيقت حدود نيمي از افرادي که فشار خون بالا دارند، به طور کامل از آن بي خبرند. گاهي اوقات اگر فشار خون به طور غيرمترقبه بالا رود آن را به صورت سردرد، سرگيجه و تاري ديد تجربه مي کنند. اگر فشار خون بالا باشد پزشک دنبال علائم آسيب به اعضا مي گردد. جست وجوي اين علائم شامل ديدن ته چشم، گوش دادن به قلب براي آشکار کردن نامنظمي ها، بررسي جريان خون در سرخرگ ها و بررسي شکم براي علائمي مثل بزرگي کليه است.

بيماري هاي همراه

چون فشار خون بالا باعث بروز آسيب به قلب و عروق خوني مي شود، در صورت عدم درمان مي تواند سبب بروز مشکلات طبي شده که خيلي از آنها جدي يا بالقوه کشنده هستند. مي توان با بررسي منظم فشار خون و درمان مناسب از برخي از اين بيماري ها اجتناب کرد.

نارسايي قلبي؛ تلاش براي پمپ کردن در مقابل فشار بالاي عروق سبب بروز فشار روي قلب مي شود. اين کار اضافي طي زمان، قلب را بزرگ مي کند. عاقبت، قلب نارسا شده و خون کافي را نمي تواند به بدن برساند. با پيشرفت اين وضعيت علائمي مثل ضعف و خستگي بروز مي کند. بعداً به واسطه بزرگي قلب مايع در ريه ها و پاها جمع شده سبب بروز سرفه، تنگي نفس، تورم ساق و مچ پا مي شود.

نارسايي کليه؛ آسيبي که به ساختمان سرخرگ هاي کليه وارد مي شود، سبب انسداد جريان خون به کليه ها مي شود. در نهايت کارايي و عملکرد کليه تحت تاثير قرار مي گيرد و قادر نخواهد بود کار اصلي خود را که دفع مواد زائد، دارو و الکل است، انجام دهد. در مراحل اوليه علائمي مثل تهوع و کاهش اشتها و خستگي بروز مي کند.

ضعف بينايي؛ فشار خون بالا به عروق چشمي آسيب مي رساند. اين، اولين سرنخ قابل رويتي است که فشار خون بالا روي اندام هاي ديگر ايجاد مي کند. پزشک با معاينه ته چشم، صدمات را تشخيص مي دهد. نهايتاً فشار خون بالا سبب آسيب شبکيه مي شود که مي تواند به تاري ديد يا کوري منجر شود.

سکته مغزي؛ افراد داراي فشار خون بالا تا 7 برابر بيشتر در معرض خطر سکته هستند. تخمين زده مي شود در صورتي که فشار خون بالا درمان شود، مرگ 4 نفر از هر 10 نفري که در اثر سکته مي ميرند، قابل پيشگيري است. سکته (گاهي اوقات حمله مغزي ناميده مي شود) زماني اتفاق مي افتد که جريان خون به مغز (معمولاً به وسيله لخته خون) قطع مي شود. گاهي اوقات سکته به دليل نازکي جدار رگ هاي خوني کوچک ناشي از فشار خون بالا است که سبب پارگي عروق مي شود. در ديگر موارد قسمت مبتلا مي ميرد که به اختلالات تکلم، بينايي و فلج منجر مي شود.

حمله گذراي ايسکمي؛ فشار خون بالا همچنين مي تواند سبب بروز حمله گذراي ايسکمي (TIA) يا سکته گذرا شود که ممکن است به صورت موقتي باعث اختلال بينايي، سرگيجه و تغييرات حسي شود. اگرچه فرد به حالت عادي برمي گردد، ولي در معرض خطر سکته واقعي است. نشانه ها ناگهاني بروز مي کند، اما هميشه بهبود کامل مي يابد.

فراموشي (دمانس)؛ گاهي اوقات يکسري از سکته هاي کوچک که شديد نيست، ولي سبب ضعف ناگهاني و دوبيني شده، به تدريج سبب آسيب به بافت مغز مي شود. اگر به مدت طولاني اين وضعيت ادامه يابد، فرد فراموشکار و گيج مي شود. گاهي اوقات ممکن است با بيماري آلزايمر اشتباه شود. به هرحال در اين وضعيت درمان دارويي مي تواند از بدتر شدن وضعيت جلوگيري کند.

بيماري عروق قلبي؛ اگر سرخرگ تامين کننده خون قلب در نتيجه فشار خون بالا، سخت، غيرقابل ارتجاع، باريک و مسدود شود، خون کافي به قلب نخواهد رسيد. علائم بيماري قلبي شامل درد، احساس فشار يا خفقان در قفسه سينه (آنژين صدري)، سکته قلبي يا مرگ است.

سکته (حمله) قلبي؛ اگر سرخرگ هاي کرونري (تامين کننده خون قلب) باريک شوند، خون کافي به قلب نمي رسد، يا اگر يک سرخرگ به وسيله لخته مسدود شود قسمتي از قلب بدون خون مانده و مي ميرد که به اين حالت سکته (حمله) قلبي گويند.

بيماري عروق محيطي؛ وقتي عروق خون رسان پاها آسيب مي بيند، خون کافي به انگشتان نمي رسد. اين حالت به نوبه خود مي تواند باعث درد ساق ها به خصوص در راه رفتن شود. بيماري عروق محيطي ممکن است سبب زخم پاها و حتي گانگرن (قانقاريا) به دليل نرسيدن خون به پاها شود. زخم پا همچنين به سيگار و ديابت نيز نسبت داده مي شود